Bekendes en sportsterre bring ure in die son deur – en net soveel tyd in die kollig waar hulle op hul beste moet lyk.

Dr. Mohamed Docrat, ’n dermatoloog van Kaapstad, bekyk drie plaaslike bekendes se sonbeskermingstrategieë
Deur Sylvie Hurford

Roxy Louw<
Model en professionele branderplankryer

Sonstrategie My bevogtiger en onderlaag bevat SBF 15. As ek op die strand is, gebruik ek ’n faktor 30-sonskermroom op my gesig. Wanneer ek in die branders is, bedek my duikpak gewoonlik die res van my lyf, maar as ek in warmer water branderplank ry, gebruik ek nie sonskerm nie omdat dit my laat gly.

Veiligheidstappe Ek dra ’n hoed, voorkom ontwatering deur baie water te drink en gebruik Elizabeth Arden SBF 15-lipbalsem wat nie afwas nie. Om my hare en vel te beskerm, gebruik ek die goeie ou staatmaker – haaropknapper gemeng met sonskerm, en natuurlik hande vol sonbeskermingsroom.

Vel-verlede My pa is ook ’n branderplankryer en toe ek klein was, het hy ook aan rubberbootresies deelgeneem. Ek het dus die meeste van die tyd in die son gesit en bak, al het my ma my van babatyd af omtrent van kop tot tone met sonskermmiddels gesmeer. My gesin is deesdae baie meer bewus van sonskade. En hoewel ek nog nooit ’n velskandering of moesie-kartering ondergaan het nie, het al die waarskuwings in die media wel gemaak dat ek nou meer sonskerm gebruik.

Mohamed se komentaar
Roxy is wel sonbewus, maar skiet nogtans ver tekort omdat sy nie sonskerm gebruik wanneer sy sonder ’n duikpak in die water is nie. Sonskermmiddels wat aangespuit kan word, werk baie goed en sal sorg dat sy nie op haar branderplank gly nie. Dis nie ’n goeie plan om sonskerm met opknapper te meng nie, want dit maak dit minder doeltreffend en dit sal nie werk nie.

Vir alledaagse gebruik moet Roxy ’n sterker sonbeskermingsfaktor soos SBF 30 inspan, asook beskermers soos sonbrille, hoede en ander bedekkings. Die feit dat sy op die strand “gebak” het as kind, laat haar veiligheidstelling aansienlik daal.

Roxy se sonveiligheidstelling is 5/10

Dale Steyn
SA krieketspeler

Sonstrategie Ek gebruik elke dag ’n SBF 15-bevogtiger, gewoonlik van Nivea of The Body Shop. Maar wanneer ek op die krieketveld is, gebruik ek Johnson & Johnson for Babies SBF 40 vir my gesig en nek, en ’n SBF 30-sproei op my arms. Ek vergeet gewoonlik om iets aan te smeer wanneer ek net gewoonweg in die son ontspan, maar dan het ek darem nog die SBF 15 aan my gesig.

Veiligheidstappe Ek dra ’n breërandhoed en ’n langmouhemp wanneer ek visvang. Vel-verlede Ek het eers sonbeskerming begin gebruik toe ek meer tyd op die krieketveld begin deurbring het. Voor die tyd was ek nie eintlik bewus van sonskade nie, maar noudat ek meer aan die son blootgestel word, is ek meer bewus van wat kan verkeerd loop.

Mohamed se kommentaar
Dale voldoen nie aan enige sonveiligheidsmaatreëls nie. Die feit dat hy tot tien uur op ’n slag op die krieketveld deurbring en sy hoed en sonbril moet afhaal as hy boul, verhoog sy risiko. Hy moet ’n faktor van minstens 30 gebruik en dit gereeld aanwend – veral as hy krieket speel.

Hy moet ook onthou dat die son net so gevaarlik is as hy in die buitelug ontspan as wanneer hy op die krieketveld is. Behalwe om sy sonbeskermingsroetine te verskerp, is dit ook belangrik dat hy sy lippe en oë met SBF-balsems en ’n sonbril beskerm.

Dale se sonveiligheidstelling 6/10

Vanessa Marawa
Model en die eerste wenner van Survivor South Africa

Sonstrategie In die winter hou ek nogal daarvan om in die son te wees, maar in die somer bly ek uit die son of soek ek skuiling onder ’n sonsambreel. Ek moet erken dat ek nie sonbeskerming gebruik nie tensy ek weet dat ek vir ’n lang tyd in die son gaan wees.

My gesig is egter ’n ander storie – my bevogtiger bevat ’n SBF 15 en ek hou altyd ’n SBF 30-sproei byderhand vir daardie onverwagse sonnige oomblikke. Ek is ook ’n ywerige tuinier en blink gewoonlik van al die sonskerm wat ek aangesmeer het.

Veiligheidstappe

Vel-verlede My ma glo in sonskermmiddels. Al sou ek net vir ’n rukkie buitentoe gaan, sou sy altyd vra of ek onthou het om sonskerm aan te wend. Toe ek jonger was, het my vriende altyd ure lank in die son gelê om bruin te brand. Nou is ons almal baie versigtiger.

In my familie is ons geneig om moesies te kry. Ek het ’n paar op my gesig, maar was nog nooit vir ’n moesie-kartering nie. Ek het ook nog nooit rede gehad om oor kanker bekommerd te wees nie, maar ek dink ek sal binnekort vir ’n velondersoek gaan.

Mohamed se kommentaar
Vanessa is die sonslimste van die drie bekendes. Sy moet egter onthou dat om net sonskerm in “noodgevalle” aan te wend nie genoeg is nie – dit moet dertig minute voor sonblootstelling aangewend word.

Sy moet ook onthou dat faktor 30 die minimum is wat vereis word, dus is ’n faktor 15-bevogtiger nie die beste nie. Die feit dat sy die son in die winter opsoek laat gevaarligte flikker, maar ons bly wel in ’n sonskynland en moet dit geniet – solank ons veiligheid en matigheid voor oë hou.

Vanessa se sonveiligheidstelling 7/10

Net een keer se sonbrand kan skade veroorsaak wat tot ’n hele paar ernstige langtermyn-probleme lei, sê dr. Dagmar Whitaker, ’n dermatoloog van Kaapstad.

Die skadutoets
Bly uit die son tydens die warm ure – dis intussen hersien na tussen 10:00 en 16:00. Om seker te maak dat jy veilig is, doen die skadutoets. As jou skadu korter as jy is, pak jou strandsak en gaan binnetoe.

Skrikwekkende sonfeite

• Die Kaapse dermatoloog dr. Dagmar Whitaker sê jy moet nooit ’n SBF laer as 30 in die son gebruik nie. Dis omdat SA die kortste sonveilige tye het.


• Onthou dat UVA-strale nie deur glas gefiltreer word nie. Jy dink dus dalk jy is veilig agter die ruit van jou motor of kantoor terwyl jy in die sonnetjie bak, maar jy kan nog steeds blootgestel word aan gevaarlike UV-strale al brand jy nie.

Breek deur die sonblokkade

“Een van die wanopvattings is dat sonskerm kanker veroorsaak,” sê Mohamed. “Dis onwaar. Sonskerm is nie kankerwekkend nie en is heeltemal veilig. Om die waarheid te sê, dis die enigste manier om seker te maak dat jy veilig in die son sal wees.”

Kry ’n sonbeskermingsmiddel waarvan jy hou en wat by jou leefstyl en buitemuurse bedrywighede pas (verkieslik ’n SBF 30). As jy ’n produk kies wat by jou pas, is die kanse beter dat jy dit gereeld en reg sal gebruik.

Die SBF-faktor
Wat beteken die SBF-faktor? Eenvoudig gestel laat dit jou toe om ’n sekere aantal minute – vermenigvuldig met die faktorwaarde – langer in die son te bly as wat jy gewoonlik kan voor jy brand.

As jy in ag neem dat ’n ligte vel binne ’n kwessie van minute kan brand, beteken dit dat ’n faktor 30, vermenigvuldig met twee minute, gelyk is aan een uur in flou son. Dis nie gelyk aan ’n dag lange sonsessie op Clifton nie!

So hittete

Daar word jaarliks sowat 10 000 nuwe gevalle van velkanker in Suid-Afrika gediagnoseer, wat dit een van die algemeenste van al die soorte kanker maak. Hou so jou gesin dié somer veilig in die son.

Só werk sonskade

Die berugte UVB-strale bestraal die buitenste laag van die vel en veroorsaak sonbrand. (Onthou: B staan vir brand.) Hul UVAeweknieë dring weer deur die vel se lae en veroorsaak skade wat lei tot plooie, vlekke en verslapping. (Onthou: A staan vir agteruitgang.)

Saam kan dié strale yslike velskade aanrig. Verbeel jou dat jou vel soos ’n tent is. Die kollageen en elastienvesels is die onderliggende ondersteuningstrukture. As hulle beskadig word en mettertyd verswak weens langdurige sonskade, sal die hele “tent” begin wankel en uiteindelik inmekaarsak en diep plooie veroorsaak.

Benewens die feit dat die son jou vel kan uitdroog, kan UVA- en UVB-strale ook DNS-afwykings binne die vel se selle veroorsaak, wat kan lei tot verskillende soorte velkanker. Slegte nuus, dus. Dis hoekom dit so belangrik is om ’n sonskerm met UVA- en UVBbeskerming te gebruik.

Die spektrum van sonskade

Nuusflits: Ongeag jou natuurlike velkleur, kan (en sal) die son nog steeds skade aanrig. Só werk dit . . .

Ligte velle Sommige mense dink ’n donkerder vel is meer bestand teen sonskade. Dis nie waar nie. Dis eerder die geval dat mense met ligter velle dikwels gewaarsku word om uit die son te kom – deur ’n brandende sensasie wat veroorsaak word deur die verbruining van die pigment melanien in die velhuid.

Die ironie is dus dat ’n ligte, sonsensitiewe vel ’n mens inderwaarheid beskerm teen oormatige blootstelling en UV-skade. Nogtans is dit ’n feit dat iemand met ’n ligte vel baie minder tyd veilig in die son kan deurbring. (Sien “Vind jou blootstellingsbalans”.)

Medium velle Mense met olyfkleurige en donkerder velle wat nie die UVB-strale onmiddellik aan hul vel voel of die uitwerking daarvan sien nie, bestee dikwels meer tyd in die son. Die gevolg is dat hulle blootgestel word aan meer UVA-strale wat die vel dieper binnedring, veroudering veroorsaak en die vel op ’n sellulêre vlak affekteer.

Donker velle Navorsing het gewys dat ál meer mense met donker of swart velle met melanoom gediagnoseer word. Die probleem is dat vroeë waarskuwingstekens soos ’n misvormde moesie of sonskade dikwels nie so duidelik op ’n donker vel wys nie.

Boonop kom melanoom meer dikwels by mense met donker velle voor op areas wat nie so gereeld blootgestel word nie, soos die binnekant van die mond, die binnekant van die neus en tussen die tone.

Dit kan dalk aangebore wees en dis ook nie duidelik waarom dit juis die onblootgestelde dele is wat geraak word nie – die probleem is egter dat dit dikwels eers opgespoor word wanneer dit te laat is. Dra dus steeds sonskerm en hou ’n ogie oor moesies.

Vind jou blootstellingsbalans

Veilige en beperkte blootstelling aan die son hou wel ontsaglike voordele in vir jou gesondheid. UVB is die sneller vir ’n kettingreaksie wat jou liggaam help met die vervaardiging van vitamien D, wat beengesondheid bevorder en osteoporose help voorkom.

Sonskyn help ook om ’n donker gemoedstoestand en die simptome van seisoenale gemoedsteuring te verlig. Die geheim is om te sorg dat jy nie in die son bak en dan verbrou nie, maar eerder ’n gesonde balans vind.

Volgens die gerespekteerde Harvard Health Letter is die “geheim van sonblootstelling om ’n middeweg te vind – moenie ’n sonaanbidder wees nie, maar moet ook nie ’n sonfobie ontwikkel nie”. Dié middeweg word bepaal deur jou vel se kleur en reaksie op son.

Bleek velle Vyf minute se sontyd voor 11:00 is ’n gesonde maksimum vir tipe 1-velle (brand altyd, sonbruin nooit, dikwels vergesel van bleek gelaatskleur, rooi hare en sproete) en tipe 2-velle (brand maklik, sonbruin minimaal, met ligte velle en blou, groen of grys oë).

Donker velle Aan die ander kant van die spektrum is tipe 5- (bruin vel wat selde brand en goed tot donker verbruin) en tipe 6-velle (die minste sensitief, baie pigment, brand omtrent nooit), wat moontlik tot 20 minute sonblootstelling sal kan hanteer.

Die tussenin-soorte vel moet hul sonblootstelling binne dié twee uiterstes van die spektrum hou. Al die tye hierbo neem ook in ag hoeveel tyd jy nodig het om genoeg vitamien D te absorbeer om daaruit voordeel te trek.

Begin vroeg

Ouers moet verantwoordelikheid neem vir hul kinders se sonbeskerming. Moenie dit los tot dit te laat is nie – begin sonskerm aansmeer reeds wanneer jou kind ses maande oud is. Voor dié ouderdom moet babas glad nie in die son kom nie.

Moenie die moesies mis nie

Sekere moesies moet gereeld ondersoek word – “die onreëlmatige moesies wat effens soos gebakte eiers lyk,” sê die dermatoloog dr. Mohamed Docrat. “Dié ‘displastiese’ moesies het ’n hoë risiko en moet met ’n moesie-kartering (’n rekenaargebaseerde evaluering) gemonitor word.”

Gaan ook vir ’n gereelde velondersoek en -skandering indien jy:

• altesaam meer as vyftig moesies het


• vyf of meer onreëlmatige moesies het


• enige nabye familie het met melanoom.

Anders as wat mense dink, is die groter en meer opmerklike moesies – soos dié wat effens uitstaan – minder geneig om gevaarlik te wees. “Moesies wat die meeste dui op melanoom is klein, plat en donker,” sê die dermatoloog dr. Rowena McKenzie van Kaapstad.

Dié soort moesie sit plat teen die vel en lyk soos baie donker sproete. Hoewel die feit dat die moesies hul verskyning gemaak het, nie dui op gevaar nie, kan ’n verandering in die moesies se voorkoms ’n gevaarteken wees.

Die boodskap hieragter? Wees paraat. Gaan vir ’n moesie-kartering by jou dermatoloog en laat jou moesies gereeld ondersoek. Meet die klein, plat en donker moesies jaarliks om te kyk of hulle enigsins van grootte verander. As die buitenste kante van die moesie oneweredig raak of enigsins van voorkoms of vorm verander, gaan praat met jou dokter.

Sonskade
Skade van UV-bestraling kan nie altyd met die blote oog uitgeken word nie, maar met ’n UVkameralens word dit duidelik sigbaar.

Sun centre

Watch out for the sun

Making the sun your friend